2029 Dini Günler ve Geceler

Hicri Yılbaşı – 1 Muharrem

Hicri takvim, Hz. Peygamber'in Mekke'den Medine'ye hicretini başlangıç kabul eden ay takvimidir; yıl, Muharrem ayının ilk günüyle başlar. Ay yılı güneş yılından yaklaşık on bir gün kısa olduğu için bütün dini günler her yıl miladi takvimde on–on iki gün geriye kayar.

Bu güne mahsus, sünnetle sabit özel bir ibadet yoktur. Muharrem, hadiste haram aylardan biri olarak anılır; bu ayda tutulan nafile oruç faziletli sayılır.

Aşure Günü – 10 Muharrem

Muharrem ayının onuncu günüdür. Hz. Musa ve kavminin Firavun'dan kurtuluşunun bu güne denk geldiği rivayet edilir. Hz. Peygamber bu günde oruç tutmuş, tutulmasını tavsiye etmiş, ancak yalnız onuncu günle yetinilmemesini isteyerek dokuzuncu veya on birinci günün de eklenmesini söylemiştir; bu yüzden aşure orucu iki gün tutulur.

Aynı gün, Hz. Hüseyin'in Kerbelâ'da şehit edildiği gündür; bu yönüyle hüzünlü bir yıl dönümüdür. Anadolu'da aşure pişirip komşulara ikram etmek köklü bir gelenektir – dinen emredilmiş bir ibadet değil, paylaşma âdetidir.

Mevlid Kandili – 12 Rebiülevvel gecesi

Hz. Muhammed'in doğduğu gece olarak anılır ve Rebiülevvel ayının on ikinci gecesinde idrak edilir. Doğum gününün tam tarihi konusunda kaynaklarda farklı rivayetler bulunur; Osmanlı'dan bu yana Anadolu'da on ikinci gece esas alınmıştır.

Bu gecede camilerde mevlid okunur, salavat getirilir, Peygamberin hayatı ve ahlakı anlatılır. Geceye mahsus farz veya vacip bir ibadet yoktur; kılınan namazlar nafile hükmündedir.

Üç Aylar – Recep, Şaban, Ramazan

Recep, Şaban ve Ramazan aylarına birlikte üç aylar denir; Recep ayının ilk günüyle başlar ve Ramazan Bayramına kadar sürer. Beş kandilin dördü bu aylara düşer: Regaib ve Miraç Recepte, Berat Şabanda, Kadir Gecesi Ramazandadır. Beşincisi olan Mevlid Kandili ise Rebiülevvel ayındadır.

Üç aylara özgü, herkesi bağlayan bir oruç yoktur; Recep ve Şabanda nafile oruç tutmak yaygın bir gelenektir. Buna karşılık Ramazana bir iki gün kala ihtiyaten oruca başlamak (istikbâl-i Ramazan) hoş karşılanmamıştır – Ramazan orucu, ayın başladığı kesinleştiğinde başlar.

Regaib Kandili – Recep ayının ilk cuma gecesi

Recep ayının ilk cuma gecesidir, yani perşembe gününü cumaya bağlayan gecede idrak edilir. Adı "rağbet edilen, çok arzulanan" anlamındaki regaib kelimesinden gelir ve üç ayların ilk kandilidir.

Bu geceye mahsus belirli bir namazı tarif eden rivayetler hadis âlimlerinin çoğunluğunca zayıf bulunmuş, "Regaib namazı" adıyla yaygınlaşan uygulama sonraki dönemlere ait sayılmıştır. Geceyi Kur'an okuyarak, tövbe ve dua ile, nafile namaz kılarak değerlendirmek ise her zaman makbuldür.

Miraç Kandili – 27 Recep gecesi

İsrâ ve Miraç hadisesinin – Hz. Peygamberin bir gece Mescid-i Haramdan Mescid-i Aksâya götürülüşünün ve oradan yükselişinin – anıldığı gecedir. Recep ayının yirmi yedinci gecesinde idrak edilir; hadislerde kesin bir tarih verilmemiş, bu tarih sonraki dönemde yerleşmiştir.

Beş vakit namazın bu gecede farz kılındığı rivayet edilir; Miraç bu yüzden namazla en çok anılan gecedir. Camilerde yatsıdan sonra program yapılır, İsrâ suresinin ilk ayetleri ile Bakara suresinin son iki ayeti okunur.

Berat Kandili – 15 Şaban gecesi

Şaban ayının on beşinci gecesidir. "Berat" beraat, yani borçtan ve cezadan kurtulma anlamına gelir; bu gecede günahların bağışlanması umuduyla tövbe edilir, af dilenir. Ramazana hazırlığın eşiği sayılır.

Gecenin faziletine dair rivayetler vardır, ancak âlimler bu rivayetlerin sıhhati konusunda ihtilaf etmiştir. Geceye mahsus, rekat sayısı ve şekli belirlenmiş bir namaz sünnetle sabit değildir; gece nafile namaz, Kur'an ve dua ile ihya edilir.

Ramazan Ayının Başlangıcı

Listede yazan tarih, ilk orucun tutulduğu gündür. Teravih ve sahur ise bir önceki akşam başlar: o akşam yatsı namazının ardından ilk teravih kılınır, gece sahura kalkılır, ertesi sabah imsak vaktiyle ilk oruç başlar. Kandillerdeki kaymanın Ramazandaki karşılığı budur.

Ramazan boyunca imsak orucun başlangıcı, akşam ezanı iftardır. Şehrinize göre dakika dakika sahur ve iftar saatleri için imsakiye sayfasına bakabilirsiniz.

Kadir Gecesi – 27 Ramazan gecesi

Kur'an-ı Kerimin indirilmeye başlandığı gecedir; Kadir suresinde "bin aydan hayırlı" olarak nitelenir. Türkiye'de Ramazanın yirmi yedinci gecesinde, yani yirmi altıncı günün akşamında idrak edilir.

Hadislerde Kadir Gecesinin Ramazanın son on gününün tek gecelerinde aranması tavsiye edilmiş, hangi gece olduğu kesin olarak bildirilmemiştir. Bu yüzden son on günü bütünüyle ihya etmek, tek bir geceyle yetinmekten daha isabetlidir; itikâfa girmek de bu günlerin sünnetidir.

Arefe Günü

Bayramdan bir önceki güne arefe denir. Ramazan Bayramı arefesi Ramazanın son günüdür: o gün hâlâ oruç tutulur, bayram ertesi sabah başlar. Kurban Bayramı arefesi ise Zilhiccenin dokuzuncu, hacıların Arafat'ta vakfeye durduğu gündür; hacca gitmeyenlerin bu günde oruç tutması müstehap sayılır.

Teşrik tekbirleri Kurban Bayramı arefesinin sabah namazından başlar ve bayramın dördüncü günü ikindisine kadar, farz namazların ardından yirmi üç vakit getirilir; Hanefî mezhebinde bu vaciptir. Arefe günleri ayrıca kabir ziyareti ve bayram hazırlığı için âdet olmuştur.

Ramazan Bayramı

Şevval ayının ilk üç günüdür; halk arasında Şeker Bayramı da denir. Bayram namazı ilk günün sabahında, güneş doğduktan sonraki kerahat vakti çıkınca – yani güneş bir mızrak boyu yükselince – cemaatle kılınır ve zevale kadar kılınabilir; Hanefî mezhebinde vacip sayılır, ezan ve kamet okunmaz.

Fıtır sadakasının (fitre) bayram namazından önce verilmesi müstehaptır; Ramazan içinde önceden vermek de câizdir. Namaza yetiştirememek borcu düşürmez, sonradan da olsa ödenir. Bayramın birinci günü oruç tutmak haramdır. Türkiye'de resmî tatil arefe günü saat 13.00'te başlar ve üç buçuk gün sürer.

Kurban Bayramı

Zilhicce ayının onuncu gününde başlar ve dört gün sürer; aynı günlerde hacılar Mekke'de hac ibadetini tamamlar. Dinen zengin sayılan Müslümanların kurban kesmesi Hanefî mezhebinde vaciptir; Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde sünnet-i müekkede kabul edilir.

Kesim vakti bayram namazının ardından başlar. Hanefî mezhebinde bayramın üçüncü günü güneş batıncaya kadar sürer; Şâfiî mezhebinde teşrik günlerinin sonuna, yani dördüncü günün akşamına kadar caizdir. Bayramın dört gününde de oruç tutmak haramdır. Resmî tatil arefe günü saat 13.00'te başlar ve dört buçuk gün sürer.