Namaz Vakitleri Ne Zaman Başlar, Ne Zaman Biter?

Vakitler neye göre başlar, neye göre biter

Namaz vakitleri saatle değil, güneşin o yerin ufkuna göre bulunduğu yükseklikle belirlenir. Bu yüzden vakitler her yerde farklıdır ve her gün birkaç dakika kayar. Bir vaktin girmesi çoğu zaman bir öncekinin çıkması demektir; gün içinde tek bir boşluk vardır, o da sabah namazının çıkışı ile öğlenin girişi arasındaki aralıktır.

Aşağıdaki tablo beş vaktin sınırlarını bir arada gösteriyor. Ölçütler, Türkiye'deki camilerin ve Diyanet İşleri Başkanlığı takviminin esas aldığı ölçütlerdir.

Tabloda beş satır var, sitedeki vakit listesinde altı. Fazladan görünen Güneş satırı bir namaz vakti değildir; aşağıda ayrıca anlatıyoruz.

Sabah namazı: imsaktan güneş doğana kadar

Sabah namazının vakti imsakle girer, güneşin doğmasıyla çıkar. İmsak aynı zamanda orucun başladığı andır, yani sahur bu saatte biter.

Vaktin sonunda dikkat edilecek bir incelik var: güneş doğarken namaza durulmuşsa Hanefî mezhebine göre o namaz bozulur, çünkü güneşin doğuşu kerahat vaktidir. Bu yüzden vakit çıkmadan bitirilemeyecek kadar az zaman kalmışsa namaza hiç başlanmaz; güneş bir mızrak boyu yükseldikten sonra kaza edilir.

Sabah namazı iki rekat sünnet ve iki rekat farzdan oluşur. Kaçırılıp da aynı günün öğle vaktinden önce kaza edilirse, farzla birlikte sünneti de kılınır. Öğle vakti girdikten sonra kaza edilecekse yalnız farzı kılınır.

Öğle namazı: zevalden gölge uzayana kadar

Öğlenin vakti, güneşin o yerin meridyeninden geçmesinden hemen sonra girer. Tam zeval anında namaz kılınmaz; bu kısa aralık istivâ kerahatidir.

Vaktin bitişi mezhepler arasında ayrılan noktalardan biridir. İmam Ebû Hanîfe'ye nispet edilen görüşe göre öğle vakti, gölge kendi boyunun iki katına ulaşınca çıkar; İmâmeyn, yani Ebû Yûsuf ile İmam Muhammed, bir katı esas alır. Şafiî mezhebine göre de ölçü bir kattır. Türkiye'de Diyanet takvimi ve camiler bir katla amel eder; bu sitedeki ikindi saatleri de gölge faktörü 1 ile hesaplanır.

İhtiyatlı davranmak isteyen için pratik kural şudur: öğleyi tabloda yazan ikindi saatinden önce, ikindiyi de o saatten sonra kılmak her iki görüşe göre de sağlamdır.

Öğle namazı dört rekat ilk sünnet, dört rekat farz ve iki rekat son sünnettir. Cuma günü aynı vakit içinde cuma namazı kılınır ve o günün öğle namazının yerine geçer; cumaya yetişemeyen kişi öğlenin farzını kılar.

İkindi namazı: öğle çıkınca girer, güneş batınca biter

İkindinin vakti öğle çıkar çıkmaz girer ve güneşin batmasıyla biter. Vaktin son bölümü, güneşin sarardığı isfirâr aralığıdır; takvimlerde bu aralık akşam ezanından önceki 45 dakika olarak alınır.

İsfirâr bir kerahat vaktidir, ama tek istisnası vardır: o günün ikindi farzı bu aralıkta kılınırsa sahihtir. Namaz sürerken güneş batsa bile bozulmaz. Sabah namazının aksine olan bu durum, ikindi vaktinin kendi sonuna kadar ikindiye ait olmasından ileri gelir. Yine de namazı bilerek oraya kadar geciktirmek mekruhtur.

İkindi dört rekat sünnet ve dört rekat farzdır; sünneti gayr-i müekked sayılır. Vakit çıktıktan sonra kılınacaksa artık kazadır ve kaza namazı kerahat vakitlerinde kılınmaz.

Akşam namazı: günün en kısa vakti

Akşam namazının vakti güneş diskinin tamamı ufkun altına indiğinde girer, batı ufkundaki şafak kaybolduğunda çıkar. Beş vaktin en kısası budur; geciktirmemek gerekir.

Oruçlu için iftar anı da bu andır. Sitede en geniş temkin payı, sekiz dakika, bu yüzden akşam vaktine konur: iftarın erken açılmaması, diğer bütün ihtiyatlardan önce gelir.

Akşam üç rekat farz ve iki rekat sünnettir. Farzı üç rekat olan tek namazdır. Şafak kaybolup yatsı vakti girdikten sonra akşam namazı artık kazaya kalmıştır; kaza ile eda arasındaki sınır burada çok belirgindir, çünkü iki vakit arasında boşluk yoktur.

Yatsı ve vitir: şafağın kaybolmasından imsaka kadar

Yatsının vakti şafağın kaybolmasıyla girer ve ertesi günün imsak vaktine kadar sürer. Yani gece boyunca yatsı vakti devam eder.

Vitir namazı Hanefî mezhebinde vâciptir ve kendine ait ayrı bir vakti yoktur; vakti yatsının vaktidir. Ancak sıra gözetilir, yatsının farzı kılınmadan vitir kılınmaz. Gece kalkmayı âdet edinen kişi vitri gecenin sonuna bırakabilir; kalkacağından emin değilse yatmadan önce kılar. Uykuda kalıp vitri kaçıran, uyandığında kaza eder.

Yatsıyı gecenin ilk üçte birine kadar geciktirmek fıkıh kitaplarında müstehap sayılır, gece yarısını geçirmek ise mekruh görülür. Bu, vaktin bittiği anlamına gelmez: gece yarısından sonra kılınan yatsı hâlâ vaktinde kılınmış olur.

Yatsı dört rekat ilk sünnet, dört rekat farz, iki rekat son sünnet ve üç rekat vitirle birlikte on üç rekattır. Beş vaktin sünnetleriyle birlikte toplamı kırk rekat eder.

Güneş neden bir namaz vakti değil

Sitedeki tabloda Güneş satırı, diğer beşiyle aynı biçimde görünse de bir namaz vakti değildir. Gösterdiği şey sabah namazının bittiği andır.

Üstelik o an, namaz kılınmayan bir aralığın başlangıcıdır: güneş doğduktan sonraki 45 dakika işrak kerahatidir. Bu pencere kapandıktan sonra kuşluk namazının vakti başlar ve istivâ vaktine kadar sürer.

Güneş satırının tabloda durmasının üç sebebi var. Sabah namazının ne zaman çıktığını göstermesi, işrak kerahatinin oradan hesaplanması ve günlük düzende doğuş saatinin işe yaraması. Bir namaz vakti gibi okunmaması için sitede altına “Sabah namazının vakti çıkar” açıklaması konur.

Vakit kaçarsa: kaza, tertip ve yolculuk

Farz bir namaz vakti içinde kılınmamışsa kazaya kalmıştır. Uyku ve unutma gibi bir özürle kaçmışsa günah yoktur, hatırlandığında kılınır; özürsüz terk edilmişse tövbe gerekir, ama her iki halde de kaza düşmez.

Kaza namazının belirli bir vakti yoktur, üç kerahat vakti dışında her zaman kılınabilir. Hanefî mezhebinde bir de sıra kuralı vardır: kaçırdığı namaz sayısı altı vakti geçmeyen kişi sahib-i tertiptir, kazalarını sırasıyla ve içinde bulunduğu vaktin namazından önce kılar. Kaçırılan namaz altı vakti aşınca bu sıra şartı düşer.

Yolculuk vakitleri değiştirmez, rekat sayısını değiştirir. Hanefî mezhebine göre 90 kilometre ve daha uzun bir yolculuğa çıkan kişi dört rekatlı farzları iki rekat kılar. İki vakti birleştirmek (cem) Hanefî mezhebinde yalnız Arafat ve Müzdelife'de yapılır; Şafiî mezhebine göre yolculukta cem caizdir.

Kendi durumunuz bu başlıkların dışında kalıyorsa veya bir konuda ihtilaf görüyorsanız, Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun görüşüne başvurmak en doğrusudur. Bu sitedeki saatler bilgilendirme amaçlıdır, bağlayıcı kaynak Diyanet'in yayımladığı takvimdir.