Kıble Yönü Nasıl Bulunur?
Kıble, namazda yöneldiğimiz taraftır: Mekke'deki Kâbe'nin bulunduğu yön. Türkiye'nin batısında kıble güneydoğuya düşer; doğuya gidildikçe güneye yaklaşır, en doğu illerinde güneyin biraz batısına geçer. Bu sayfa açının ne demek olduğunu, pusulasız bulmanın yollarını ve 81 ilin kıble açısını bir arada veriyor.
Kıble nedir?
Bakara sûresinin 144. âyeti, namazda Mescid-i Harâm tarafına dönülmesini emreder. Hicretten sonra bir süre Kudüs'e yönelen müslümanların kıblesi bu âyetle Kâbe'ye çevrilmiştir. Kıbleye yönelmek, namazın sıhhat şartlarından biridir.
Kâbe'yi gözüyle görebilen kişi doğrudan ona döner. Uzaktakiler için ise Hanefî mezhebinde farz olan cihet-i Kâbe, yani Kâbe'nin bulunduğu yöndür; noktayı birebir tutturmak şart koşulmaz. Şâfiî fakihlerinin bir kısmı uzaktakinin de ayn-ı Kâbeyi, yani noktanın kendisini hedeflemesi gerektiği görüşündedir. Uygulamadaki sonuç her iki görüşte de aynıdır: elinden gelen araştırmayı yapan kişinin namazı sahihtir, küçük sapmalar namazı bozmaz. Bozan şey, öğrenme imkânı varken araştırmadan gelişigüzel bir yöne durmaktır.
Kıble yönünü bilmediğiniz ve soracak kimse bulamadığınız bir yerdeyseniz, kanaatinize göre bir yöne yönelip namazı kılarsınız. Sonradan yanılmış olduğunuz anlaşılsa bile namaz iade edilmez. Namaz sırasında doğru yönü öğrenirseniz, namazı bozmadan o tarafa dönersiniz.
Kıble açısı ne demek?
Kıble açısı, coğrafi kuzeyden saat yönünde ölçülen derecedir. 0° kuzey, 90° doğu, 180° güney, 270° batı demektir. Yandaki gül örnek olarak İstanbul'u gösteriyor: 151,6 derece, yani güneydoğu.
Açı, düz harita üzerinde cetvelle çizilen doğruya göre değil, yerkürenin biçimine göre hesaplanır. İki nokta arasındaki en kısa yol büyük daire yayıdır ve bu yayın çıkış açısı, alışık olduğumuz haritalarda beklenenden daha güneyde durur.
Türkiye'de en küçük açı İzmir (143,7°), en büyüğü Hakkari (192,9°) illerindedir. Yani ülkenin batısında kıble güneydoğuya, en doğusunda ise güneyin biraz batısına düşer.
Kıbleyi bulmanın dört yolu
1. Kıble saati: gölgeyle ölçmek
Güneş her gün, bulunduğunuz yerin kıble yönünden bir kez geçer. Bu ana kıble saati denir ve o dakikada dik duran her cismin gölgesi kıblenin tam tersini gösterir. Gölgenin ucundan cisme doğru baktığınızda yüzünüz kıbleye dönüktür. Yöntem alet, uygulama ya da internet gerektirmez; manyetik sapma, sensör hatası veya yanlış konum gibi hata kaynakları hiç devreye girmez. Kıbleyi bulmanın en kesin yolu budur.
Kıble saati her yerde ve her gün farklıdır. Bulunduğunuz yerin saatini aşağıdaki listeden ya da yukarıdaki arama kutusundan şehrinizi seçerek görebilirsiniz.
-
Doğru bir saat hazırlayın
Kıble saati bir dakikalık bir andır: o dakikada güneş tam kıble yönünde bulunur, bir dakika sonra artık orada değildir. Telefonunuzun saati şebekeden otomatik ayarlanıyorsa yeterince doğrudur; kol saatiyle çalışacaksanız önce telefonla karşılaştırın.
-
Güneş gören düz bir zemin seçin
Balkon, avlu, teras ya da kaldırım olur. Zeminin düz olması gölgenin kırılmadan uzaması için önemlidir; duvar dibinde, çukurda ve ağaç altında gölge bozulur. Ölçümü rüzgârın çubuğu devirmeyeceği bir yerde yapın.
-
Dik bir çubuk dikin
Süpürge sapı, kapalı bir şemsiye, bir sopa ya da masaya dik sabitlenmiş bir kalem işi görür; boyu yarım metreden uzun olsun. Sonucun doğruluğunu belirleyen tek şey çubuğun tam dik durmasıdır: ucuna bağladığınız ipe küçük bir ağırlık sarkıtın, ip çubuğa paralel durduğunda çubuk diktir.
-
Tam o dakikada gölgenin ucunu işaretleyin
Bulunduğunuz yerin kıble saati geldiğinde gölgenin ucuna bir taş, tebeşir izi ya da bant parçası koyun. Sonra çubuğun dibiyle bu işareti düz bir çizgiyle birleştirin. Elinizdeki çizgi kıble eksenidir.
-
Yönü okuyun: kıble gölgenin tersidir
O anda güneş kıble yönünde durduğu için gölge tam ters tarafa düşer. İşaretin üzerine geçip çubuğa, yani güneşe doğru bakın; yüzünüz artık kıbleye dönüktür. Namazda bu yöne durulur.
-
Çizgiyi kalıcı hale getirin
Bulduğunuz ekseni odanın bir kenarına, halının desenine veya seccadenin duracağı yere aktarın. Bir kez yapılan ölçüm yıllarca geçerlidir; aynı yerde ölçümü tekrarlamanız gerekmez.
2. Öğle gölgesi: önce kuzeyi bulmak
Güneş tam tepeye geldiği anda dik bir çubuğun gölgesi tam kuzeyi gösterir. Bu, kıble saatini kaçıranlar için ikinci en güvenilir yoldur: elinizde kuzey–güney ekseni olduktan sonra, güney ucundan kıble açınız kadar dönmek yeterlidir. Şehrinizin kıble açısı 150 derece ise, güney çizgisinden doğuya doğru 30 derece dönersiniz.
Dikkat edilecek nokta: takvimdeki öğle vakti bir temkin payı içerir, yani güneşin tam tepede olduğu andan birkaç dakika sonrasını gösterir. Bu sitede her şehrin kıble sayfasında güneşin tam güneyde olduğu an ayrıca yazılıdır. Geceleri aynı işi Kutup Yıldızı görür: Büyükayı'nın ön iki yıldızından uzatılan çizgi onu bulur, o da coğrafi kuzeydedir.
3. Pusula: hızlı ama şartlı
Pusula iğnesi coğrafi kuzeyi değil manyetik kuzeyi gösterir; aradaki farka manyetik sapma denir. Türkiye'de sapma doğu yönündedir ve bölgeye göre kabaca dört ile yedi derece arasında değişir. Bu sitedeki açılar coğrafi kuzeye göre verildiği için, manyetik kuzeyi esas alan bir kadranda birkaç derece küçük bir değere dönmeniz gerekir. Telefon uygulamalarının çoğu bu düzeltmeyi kendisi yapar; ayarlarda "gerçek kuzey" seçeneği varsa açık olmalıdır.
Asıl hata kaynağı sapma değil, ortamdır. Kalorifer peteği, demir korkuluk, hoparlör, telefon kılıfındaki mıknatıs ya da otomobil, iğneyi onlarca derece saptırabilir. Ölçümü açık alanda ve metalden uzakta yapın, telefonu havada sekiz çizerek kalibre edin, sonucu mümkünse gölgeyle doğrulayın.
4. Cami, mihrap ve mezarlık
En yakın caminin mihrabı kıbleye göre yapılır; caminin duvar hattı da yönü verir. Uydu görüntüsünde caminin yönüne bakmak da aynı bilgiyi taşır. Çok eski yapılarda birkaç derecelik sapmalar bulunabilir, bunlar namaza engel değildir. Mezarlıklarda ise kabirler kıbleye dik kazılır ve ölünün yüzü kıbleye çevrilir: baş taşından ayak taşına uzanan çizgi kıbleye diktir, kıble ise yüzlerin döndüğü taraftır.
Büyük şehirlerde kıble açısı
Tüm iller →81 ilde kıble açısı ve Kâbe'ye uzaklık
| İl | Kıble açısı | Yön | Kâbe'ye uzaklık |
|---|---|---|---|
| Adana | 164,7° | Güney | 1.784 km |
| Adıyaman | 174,9° | Güney | 1.823 km |
| Afyonkarahisar | 152,7° | Güneydoğu | 2.121 km |
| Ağrı | 189,5° | Güney | 2.057 km |
| Aksaray | 161,9° | Güney | 1.965 km |
| Amasya | 168,8° | Güney | 2.171 km |
| Ankara | 160,1° | Güney | 2.160 km |
| Antalya | 150,4° | Güneydoğu | 1.934 km |
| Ardahan | 187,9° | Güney | 2.206 km |
| Artvin | 185,5° | Güney | 2.205 km |
| Aydın | 144,4° | Güneydoğu | 2.158 km |
| Balıkesir | 147,3° | Güneydoğu | 2.322 km |
| Bartın | 160,4° | Güney | 2.355 km |
| Batman | 184,3° | Güney | 1.835 km |
| Bayburt | 181,1° | Güney | 2.095 km |
| Bilecik | 153,0° | Güneydoğu | 2.280 km |
| Bingöl | 182,1° | Güney | 1.943 km |
| Bitlis | 187,2° | Güney | 1.901 km |
| Bolu | 157,7° | Güney | 2.283 km |
| Burdur | 150,5° | Güneydoğu | 2.030 km |
| Bursa | 150,8° | Güneydoğu | 2.323 km |
| Çanakkale | 144,7° | Güneydoğu | 2.439 km |
| Çankırı | 162,8° | Güney | 2.211 km |
| Çorum | 166,3° | Güney | 2.176 km |
| Denizli | 147,4° | Güneydoğu | 2.090 km |
| Diyarbakır | 181,3° | Güney | 1.834 km |
| Düzce | 156,7° | Güneydoğu | 2.308 km |
| Edirne | 147,1° | Güneydoğu | 2.572 km |
| Elazığ | 178,1° | Güney | 1.919 km |
| Erzincan | 179,0° | Güney | 2.037 km |
| Erzurum | 184,3° | Güney | 2.060 km |
| Eskişehir | 153,9° | Güneydoğu | 2.223 km |
| Gaziantep | 171,6° | Güney | 1.755 km |
| Giresun | 176,0° | Güney | 2.172 km |
| Gümüşhane | 179,0° | Güney | 2.117 km |
| Hakkari | 192,9° | Güney | 1.835 km |
| Hatay | 166,8° | Güney | 1.682 km |
| Iğdır | 192,2° | Güney | 2.096 km |
| Isparta | 151,3° | Güneydoğu | 2.024 km |
| İstanbul | 151,6° | Güneydoğu | 2.407 km |
| İzmir | 143,7° | Güneydoğu | 2.245 km |
| Kahramanmaraş | 170,4° | Güney | 1.819 km |
| Karabük | 160,7° | Güney | 2.301 km |
| Karaman | 158,2° | Güney | 1.864 km |
| Kars | 189,2° | Güney | 2.154 km |
| Kastamonu | 163,8° | Güney | 2.290 km |
| Kayseri | 166,6° | Güney | 1.969 km |
| Kilis | 170,5° | Güney | 1.721 km |
| Kırıkkale | 161,8° | Güney | 2.134 km |
| Kırklareli | 148,6° | Güneydoğu | 2.548 km |
| Kırşehir | 163,1° | Güney | 2.043 km |
| Kocaeli | 153,6° | Güneydoğu | 2.344 km |
| Konya | 156,9° | Güneydoğu | 1.960 km |
| Kütahya | 152,1° | Güneydoğu | 2.209 km |
| Malatya | 175,2° | Güney | 1.888 km |
| Manisa | 144,7° | Güneydoğu | 2.248 km |
| Mardin | 183,1° | Güney | 1.769 km |
| Mersin | 162,3° | Güney | 1.783 km |
| Muğla | 144,7° | Güneydoğu | 2.074 km |
| Muş | 185,2° | Güney | 1.931 km |
| Nevşehir | 164,2° | Güney | 1.974 km |
| Niğde | 163,5° | Güney | 1.905 km |
| Ordu | 174,6° | Güney | 2.182 km |
| Osmaniye | 167,8° | Güney | 1.774 km |
| Rize | 181,9° | Güney | 2.180 km |
| Sakarya | 154,8° | Güneydoğu | 2.328 km |
| Samsun | 170,5° | Güney | 2.232 km |
| Şanlıurfa | 176,5° | Güney | 1.754 km |
| Siirt | 186,9° | Güney | 1.847 km |
| Sinop | 167,8° | Güney | 2.332 km |
| Şırnak | 188,8° | Güney | 1.807 km |
| Sivas | 171,7° | Güney | 2.055 km |
| Tekirdağ | 148,2° | Güneydoğu | 2.464 km |
| Tokat | 170,7° | Güney | 2.123 km |
| Trabzon | 179,7° | Güney | 2.177 km |
| Tunceli | 179,1° | Güney | 1.966 km |
| Uşak | 149,6° | Güneydoğu | 2.161 km |
| Van | 191,2° | Güney | 1.929 km |
| Yalova | 151,9° | Güneydoğu | 2.359 km |
| Yozgat | 165,4° | Güney | 2.100 km |
| Zonguldak | 158,9° | Güney | 2.351 km |
Kıble hakkında sıkça sorulan sorular
Pusulasız kıble nasıl bulunur?
En kesin yol kıble saatidir: günde bir kez güneş tam kıble yönünden geçer ve o dakikada dik bir çubuğun gölgesi kıblenin tersini gösterir. İkinci yol öğle gölgesidir: güneş tam tepedeyken gölge tam kuzeyi gösterir, kuzeyi bulan da kıble açısını ölçebilir. Geceleyin Kutup Yıldızı aynı işi görür. Üçüncü yol, en yakın caminin mihrap duvarına bakmaktır.
Telefonun pusulası kıbleyi doğru gösterir mi?
Yaklaşık gösterir. Pusula manyetik kuzeyi ölçer, kıble açısı ise coğrafi kuzeye göre verilir; Türkiye'de ikisi arasındaki fark, bulunulan yere göre kabaca dört ile yedi derece, doğu yönündedir. Buna telefonun sensör hatası ve yakındaki metalin etkisi eklenir: kalorifer peteği, demir korkuluk, hoparlör ya da kılıftaki mıknatıs iğneyi onlarca derece saptırabilir. Ölçümü açık alanda yapın, telefonu havada sekiz çizerek kalibre edin ve mümkünse sonucu gölge yöntemiyle doğrulayın.
Kıbleden birkaç derece sapmak namaza zarar verir mi?
Hanefî mezhebine göre Kâbe'yi göremeyecek uzaklıkta olan kişi için farz olan "cihet-i Kâbe"dir, yani Kâbe'nin bulunduğu yöne dönmektir; noktayı birebir tutturmak şart değildir. Şâfiî fakihlerinin bir kısmı ise uzaktakinin de ayn-ı Kâbe'yi, yani noktanın kendisini hedeflemesi gerektiğini söyler. Her iki görüşte de araştırıp elinden geleni yapan kişinin namazı sahihtir. Yönü öğrenme imkânı varken araştırmadan gelişigüzel dönmek ise doğru değildir.
Kıble açısı haritada neden güneye bu kadar yakın çıkıyor?
Çünkü açı, düz bir harita üzerindeki cetvel çizgisine göre değil, yeryüzünün küre biçimine göre hesaplanır. İki nokta arasındaki en kısa yol büyük daire yayıdır ve bu yayın çıkış açısı, Mercator türü haritalarda beklediğinizden daha güneyde durur. Türkiye'nin batısında kıble güneydoğuya düşer; doğuya gidildikçe güneye yaklaşır, en doğu illerinde güneyin biraz batısına geçer.
Bu sayfadaki açılar il merkezlerinin koordinatlarına göre hesaplanmıştır; ilçe değerleri için ilgili ilçenin sayfasına bakın. Manyetik sapma hesaba katılmamıştır: verilen açı coğrafi kuzeye göredir. Hesaplama yöntemi hakkında ayrıntı.