Namaz Rekât Sayıları – Beş Vakit, Vitir, Cuma ve Teravih Tablosu

Farz, vâcip ve sünnet ne demek

Rekât, namazın bir kıyam, bir rükû ve iki secdeden oluşan birimidir. Tabloların doğru okunabilmesi için önce hükümleri ayırmak gerekir; çünkü “on rekât öğle namazı” denilen şeyin hepsi aynı derecede bağlayıcı değildir.

• Farz. Kesin delille sabit olan ve kesin biçimde yapılması istenen. Kılınmazsa borç düşmez, kaza edilmesi gerekir.
• Vâcip. Hanefî mezhebine has bir ara basamak: yapılması kesin olarak istenmiştir, fakat delili farz kadar kesin değildir. Kasten terk edilmesi günahtır, yanılarak terk edilirse namazın sonunda sehiv secdesi yapılır. Vitir ve bayram namazı bu gruptadır. Diğer mezheplerde ayrı bir vâcip basamağı bulunmaz, bu namazlar sünnet sayılır.
• Sünnet-i müekkede. Peygamberimizin devamlı kıldığı, özür olmadıkça bırakmadığı namazlar. Kılınmaması farzı geçersiz kılmaz, ama alışkanlık hâline getirilmesi hoş görülmez.
• Sünnet-i gayr-i müekkede. Bazen kılınıp bazen terk edilenler. İkindi ile yatsının ilk dört rekâtı böyledir; kılınması güzeldir, kılınmaması bir eksiklik doğurmaz.
• Nafile. Belli bir vakte veya farza bağlı olmadan kılınan namazlar.

Kısaca: farzlar borçtur, vâcipler borca çok yakındır, sünnetler ise farzların etrafındaki koruma halkasıdır.

Beş vakit namazın rekât sayıları

Günün toplamı kırk rekâttır ve bunun on yedi rekâtı farzdır. Yalnızca farzları kılan kişi namaz borcunu ödemiş olur; sünnetler bunun üzerine gelir.

Tabloda görünmeyen ayrımlar şunlardır:

• Sabahın iki rekâtlık sünneti, öğlenin ilk dört rekâtı, akşamın ve yatsının son iki rekâtı müekked sünnettir.
• İkindinin ve yatsının ilk dört rekâtı gayr-i müekkededir. Bu iki sünnet dört rekât olarak kılınır ve ikinci rekâttaki oturuştan sonra üçüncü rekâta Sübhâneke ile başlanır.
• Vitir, yatsının sünneti değil kendi başına vâcip bir namazdır. Yatsının farzı kılınmadan vitir kılınmaz.
• Sabah namazının tamamı kaçırılmışsa, öğle vakti girmeden kaza edilirken sünneti de farzıyla birlikte kılınır.

Vitir, cuma, teravih, bayram ve cenaze

Vitir

Üç rekâttır ve tek selamla kılınır. Üçüncü rekâtta Fâtiha ile zamm-ı sûre okunduktan sonra eller tekbirle kaldırılıp bağlanır ve Kunut duası okunur. Şâfiî mezhebine göre vitir vâcip değil sünnettir ve bir rekâttan on bir rekâta kadar kılınabilir.

Cuma

Öğle vaktinde, hutbeden sonra iki rekât olarak cemaatle kılınır; tek başına kılınmaz. Cumayı kılan kişi ayrıca o günün öğle namazını kılmaz. Türkiye'de camilerde son sünnetin ardından dört rekât zuhr-i âhir ile iki rekât vaktin sünnetinin kılındığı görülür; bu, cumanın şartlarında bir eksiklik ihtimaline karşı yerleşmiş bir uygulamadır. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın görüşüne göre bugün cumanın sıhhatinde şüphe bulunmadığından zuhr-i âhir kılmak gerekli değildir; kılınması hâlinde nafile namaz hükmündedir.

Teravih

Yirmi rekâttır, ramazan ayına mahsustur ve kadın erkek herkes için sünnet-i müekkededir. Yatsının farzından sonra, vitirden önce kılınır. Genellikle iki rekâtta bir selam verilir; dört rekâtta bir selam vermek de olur. Vitir, ramazanda teravihten sonra cemaatle kılınır.

Bayram namazı

İki rekâttır, Hanefî mezhebinde vâciptir ve cemaatle kılınır. Her rekâtta üçer zevâid tekbiri vardır: birinci rekâtta Sübhâneke'den sonra Fâtiha'dan önce, ikinci rekâtta kıraatten sonra rükûdan önce. Hutbe, cumanın aksine namazdan sonradır. Vakti güneş doğup kerahat vakti çıktığında başlar, zevalde biter.

Cenaze namazı

Rekâtı yoktur. Ayakta kılınır, rükû ve secde bulunmaz. Dört tekbirle tamamlanır: birinci tekbirden sonra Sübhâneke, ikinciden sonra salavat, üçüncüden sonra cenaze duası okunur, dördüncü tekbirin ardından sağa ve sola selam verilir. Farz-ı kifâyedir; müslümanlardan bir kısmı kılarsa diğerlerinden düşer.

Nafile namazlar ve rekâtları

Beş vaktin sünnetleri dışında kalan, belli bir sebebe ya da zamana bağlı nafile namazlar da rekât sayılarıyla bilinir.

Nafileler iki rekâtta bir selam verilerek kılınır. Gece kılınan nafilelerde dört rekâtta bir selam vermek de olur. Bunların hiçbiri kaza edilmez; vakti geçtiyse borç doğurmaz.

Kerahat vakitleri nafileler için sınırdır: güneş doğarken, tam tepedeyken ve batarken nafile namaz kılınmaz. Bu üç pencerede kaza namazı da kılınmaz.

Rekât sayısının değiştiği durumlar

Tablodaki sayılar mukim ve sağlıklı bir kişinin durumunu gösterir. Dört hâlde tablo olduğu gibi uygulanmaz.

1. Yolculuk. Seferî kimse dört rekâtlı farzları iki rekât kılar; sabahın iki, akşamın üç rekâtlık farzı ile vitir değişmez. Sünnetler kısalmaz, ancak yolun sıkıntısı varsa terk edilebilir. Ölçü, 90 kilometre ve ötesine gitme niyetidir.
2. Cemaate sonradan yetişme. İmama namaz başladıktan sonra uyan kişi (mesbuk), imam selam verdikten sonra ayağa kalkıp kaçırdığı rekâtları tek başına tamamlar. Bu rekâtlarda Fâtiha ve zamm-ı sûre okur; kendi başına kılıyormuş gibi devam eder.
3. Kaza. Kaçırılan farzlar ve vitir kaza edilir; sünnetlerin kazası yoktur. Kaza edilen namaz, kaçırıldığı gündeki rekât sayısıyla kılınır.
4. Hastalık ve özür. Ayakta duramayan oturarak, oturamayan ima ile kılar. Bu hâllerde namazın şekli değişir, rekât sayısı değişmez.

Bir de sık karışan bir nokta var: rekât sayısı mezhebe göre değil, çoğunlukla sünnetlerin hükmüne göre farklı anlatılır. Farz rekâtları — sabah iki, öğle dört, ikindi dört, akşam üç, yatsı dört — bütün mezheplerde aynıdır. Fark, vitirin hükmünde, sünnetlerin sayısında ve teravihte görülür.